Vairano, het laboratoriumcircuit van Edidomus

Op een heldere herfstdag komen 150 auto’s en bijna 500 mensen samen op een asfaltlint dat verloren ligt in het Lombardse platteland. Het is geen salon, geen elegantiewedstrijd, geen “clubuitstapje” zoals de anderen. Het gebeurt op het circuit van Vairano, een bijzondere plek waar men minder komt om te “paraderen” dan om na te denken, te rijden, te meten en uit te wisselen. En achter dit zeer concrete speelterrein komt één naam steeds terug als een rode draad: Edidomus, de uitgeverij die dit unieke testcentrum heeft bedacht, gebouwd en bezit.

Vairano lijkt op het eerste gezicht een eenvoudig circuit: 8 kilometer asfalt, een off-road parcours, trainingszones, werkplaatsen. In werkelijkheid is het een stukje DNA van Edidomus dat zich heeft gemanifesteerd in de vlakte van Pavia. Om Vairano te begrijpen, moet ook het verhaal van degenen die het hebben gedroomd worden verteld.

Edidomus, een uitgeverij die de samenleving… en de auto denkt

Edidomus is de bijnaam “huis” van Editoriale Domus, opgericht in 1929 in Milaan door Gianni Mazzocchi rond het tijdschrift Domus, samen met de architect Gio Ponti. In die tijd werd er nog niet gesproken over SUV’s of elektrificatie: de grote vraag was hoe men een modern leven kon bewonen, inrichten en bouwen. Het eerste speelterrein van Domus was architectuur en design.

Al snel begrijpt Mazzocchi dat de pers niet alleen de veranderingen in de samenleving moet volgen: ze moet ze anticiperen. Domus wordt dan ook verrijkt met nieuwe titels: Casabella, gericht op traditionele woningen, het Boek van het Huis, een praktisch handboek dat meer dan 70 jaar is gepubliceerd, en vervolgens actualiteitstijdschriften zoals Panorama en L’Europeo, die referenties worden in de Italiaanse journalistiek.

Na de oorlog waagt Editoriale Domus zich op andere terreinen: economie, politiek, koken, met name Il Cucchiaio d’Argento (De Zilveren Lepel), dat een absoluut klassieker is geworden onder Italiaanse kookboeken. Het huis publiceert ook Stile Industria, een visionair tijdschrift dat industrieel design theoriseert lang voordat het woord “design” een marketingterm werd.

En dan komt de grote autowending. In 1956 wordt Quattroruote geboren, een maandblad gewijd aan de auto, de verdediging van automobilisten en rigoureuze testritten. Later komen Ruoteclassiche voor verzamelaars, Dueruote voor motorrijders, Youngtimer, TopGear Italië en vele andere gespecialiseerde titels.

In de loop der decennia bouwt Edidomus een uniek profiel op: een familie-uitgeverij, onafhankelijk, die evenveel spreekt over architectuur als over reizen, koken als over mobiliteit. Na Gianni Mazzocchi neemt zijn dochter Giovanna Mazzocchi het stokje over in de jaren ’80, en vervolgens zijn kleindochter Sofia Bordone vanaf 2014. Drie generaties in dienst van dezelfde intuïtie: de pers is niet alleen een commentaar op de wereld, het is een ideeënlaboratorium – en soms gewoon een laboratorium.

Het is precies in deze logica dat Vairano is geboren.

Vairano: wanneer een redactiekantoor een circuit krijgt

Begin jaren ’90 zijn de testritten van Quattroruote al beroemd om hun precisie. Remafstanden, nooduitwijkingen, gedrag op de limiet… de fabrikanten weten dat de cijfers die door het tijdschrift worden gepubliceerd, door de lezers net zo nauwlettend worden bekeken als door hun eigen ingenieurs. Om verder te gaan, ontbreekt er echter iets: een eigen, onafhankelijk hulpmiddel, afgestemd op deze tests.

In 1995 besluit Editoriale Domus daarom om zijn eigen Automotive Safety Center (ASC) te creëren in Vairano di Vidigulfo, ten zuiden van Milaan. Op ongeveer 50 hectare laat het huis bouwen:

• een modulair circuit van ongeveer 8 km;
• een off-road parcours;
• oefenzones voor uitwijkingen, noodremmen, rijden op gladde ondergrond;
• loodsen en werkplaatsen voor de voorbereiding en controle van voertuigen;
• een conferentiecentrum voor trainingen, seminars en evenementen.

Vairano wordt het rijdende laboratorium van Quattroruote en Edidomus: hier wordt getest, gemeten en gevalideerd. De testritten zijn niet langer simpele indrukken van journalisten op de openbare weg, maar reproduceerbare technische protocollen, uitgevoerd op een neutraal terrein dat de groep van begin tot eind beheert.

Van testcentrum naar huis voor liefhebbers

Lange tijd blijft Vairano vooral een professioneel hulpmiddel, een vrij discreet plek waar journalisten, ingenieurs en instructeurs elkaar ontmoeten. Maar het autolandschap verandert: de auto wordt klemgezet tussen, aan de ene kant, een soms moraliserend duurzaamheidsdiscours, en aan de andere kant een defensieve nostalgie die alles verankert in de herinnering aan carburateurs.

Geconfronteerd met deze polarisatie kiest Edidomus voor een derde weg: Vairano niet alleen een testcentrum maken, maar ook een ontmoetingsplaats voor liefhebbers. De site transformeert langzaam:

• een oude boerderij uit de 19^e eeuw wordt gerestaureerd en wordt een gezellige clubhuis;
• twee grote ruimtes worden ingericht om ongeveer zestig auto’s op te slaan;
• een esthetische renovatiezone en een mechanische werkplaats completeren het geheel;
• de archieven van Quattroruote en Ruoteclassiche worden een schat die ter plaatse kan worden geraadpleegd;
• discussie-, projectie- en conferentieruimtes maken het mogelijk om ontmoetingen, trainingen en gemeenschapsevenementen te organiseren.

Men komt niet langer alleen naar Vairano om “gemeten” te worden door journalisten, maar om zijn passie te beleven in een gestructureerde, veeleisende en zorgzame omgeving.

De Automobielclub van Vairano: selectie op basis van het project, niet op basis van de portemonnee

In dit decor draagt Edidomus een origineel project: een Automobielclub verankerd in een echte plek, met een duidelijke filosofie.

Het idee is niet om een club van supercar-eigenaren opnieuw uit te vinden, waar de waarde van de auto’s die op de parkeerplaats staan, als visitekaartje dient. Hier gebeurt de selectie eerst op iets anders:

• de consistentie van het autoproject van het lid (verzameling, restauratie, gebruik, overdracht);
• zijn bereidheid om zich in de gemeenschap te betrekken;
• zijn respect voor techniek, geschiedenis en verantwoord rijden.

Het jaarlijkse lidmaatschap, rond de 1.500 €, geeft toegang tot het clubhuis, de diensten en de gemeenschap. Het gebruik van het circuit blijft opzettelijk betaalbaar (in de orde van enkele honderden euro’s per halve dag), zodat Vairano geen ontoegankelijke vesting wordt.

De eigenaar van een moderne GT, een sportieve compacte, een iets scherpere gezinsberline of een populaire kleine klassieker heeft er dezelfde legitimiteit. Wat telt, is niet om “meer” te bezitten dan de buurman, maar om beter te begrijpen: de dynamiek, de veiligheid, de geschiedenis, de hedendaagse uitdagingen van de auto.

Een natuurlijke verlenging van de Edidomus-cultuur

Als Vairano functioneert, is het omdat het zich natuurlijk in de koers van Edidomus bevindt.

Quattroruote en Ruoteclassiche brengen de cultuur van de test en de precisie: men spreekt niet over auto’s op basis van een natte vinger, maar op basis van metingen, vergelijkingen, archieven. Domus, Casabella en de wereld van architectuur/design geven een esthetische en culturele betekenis aan het object auto: een auto is niet alleen een vervoermiddel, het is ook een stuk design, een fragment van een landschap. De titels over reizen, gastronomie, toerisme (TuttoTurismo, Meridiani, enz.) herinneren eraan dat de auto ook een middel van vrijheid, ontdekking en zelfpresentatie in de wereld is.

Vairano is dit alles tegelijk: een laboratorium waar men meet, een school waar men opleidt, een club waar men deelt, een culturele schuilplaats waar men van een oud nummer van Ruoteclassiche naar een rit in de namiddag kan gaan.

Edidomus beperkt zich niet langer tot het schrijven over de auto: de groep brengt haar in scène, stelt vragen, laat haar fysiek leven.

Een circuit dat perspectieven schetst

In een wereld waar de auto vaak wordt gereduceerd tot een probleem dat moet worden opgelost of een fetisj dat moet worden aanbeden, biedt Vairano iets anders. Het is een plek waar men zijn grenzen als bestuurder kan ontdekken in een veilige omgeving, echt kan begrijpen wat noodremmen, uitwijking en grip betekenen, het verschil kan meten tussen een oude atmosferische auto en een moderne elektrische, en kan discussiëren over de toekomst, regelgeving en technologieën, zonder dogmatisme maar zonder naïviteit.

Men zou kunnen zeggen dat Vairano een burgerlijke instelling van passie is: een plek waar techniek een gemeenschappelijke taal wordt, waar men accepteert de auto onder ogen te zien – met zijn kwaliteiten, zijn excessen, zijn tegenstrijdigheden – om haar beter te laten evolueren.

En hier sluit de cirkel zich. Omdat Edidomus bijna een eeuw oud is, omdat dit huis altijd samen de woning, de stad, de reis en de mobiliteit heeft gedacht, was het waarschijnlijk het beste geplaatst om een plek als deze uit te vinden.

Vairano is dus niet “gewoon” een privé-circuit. Het is de zeer concrete materialisatie van een redactionele overtuiging: in 2025 is het houden van van de auto niet alleen het verzamelen of het op de begrenzer duwen. Het is ook het begrijpen, het contextualiseren, het in vraag stellen, en accepteren dat deze heroverweging gebeurt… terwijl men rijdt.